Psychiater

Wat is autisme?

Naar schatting heeft circa 1,2% van de bevolking (190.000 mensen) autisme. Vrijwel iedereen kent wel iemand in zijn omgeving die autisme heeft, vaak zonder dit door te hebben. Autisme zie je niet zomaar van de buitenkant. Mensen met autisme verwerken informatie op een andere manier dan veel andere mensen. Zij denken vaak op een andere manier, waardoor zij zelf de mensen in hun omgeving niet begrijpen en niet begrepen worden door hun omgeving. Een mogelijk gevolg hiervan is dat zij moeite hebben met sociale contacten en interactie. Ze hebben vaak specifieke interesses en kunnen zintuigelijke informatie te intens of juist te gering ervaren.

Je wordt met autisme geboren; het wordt niet veroorzaakt door de opvoeding. De aard en intensiteit van autisme varieert per persoon, gedurende de dag en het leven. De behoefte aan begeleiding varieert. In periodes van verandering, bijvoorbeeld bij de overgang van school of werk kan er meer begeleiding nodig zijn. Er is geen medicijn tegen autisme. Wel kunnen bijkomende problemen zoals problemen om te concentreren of wisselende stemmingen met medicijnen behandeld worden. Zoals alle mensen kent iedere persoon met autisme zijn eigen ontwikkeling. Hoewel ruim 30% van de mensen met autisme tevens verstandelijk beperkt is, zijn er veel mensen met autisme die een normale intelligentie hebben. Er komt steeds meer oog voor de waardevolle aspecten van autisme. Zo kunnen sommige mensen met autisme heel scherp details waarnemen of inzicht hebben in complexe technische processen.

Onzichtbaarheid van autisme

De meeste mensen zijn zich niet bewust van het feit dat ze waarschijnlijk dagelijks mensen met autisme tegenkomen. Autisme wordt daardoor vaak niet onderkend. Soms hebben mensen wel het gevoel dat er 'iets' aan de hand is of zijn er problemen, maar die kunnen ze niet thuisbrengen. Het stereotype beeld van iemand met klassiek autisme vertroebelt vaak het beeld. Het is een misverstand om te denken dat àlle mensen met autisme geen oogcontact willen maken, geen humor hebben of geen sociaal gedrag kunnen vertonen. Autisme komt voor bij mannen én vrouwen op alle intelligentieniveaus. Mensen met een hoge intelligentie weten de aspecten waarop zij in ontwikkeling achterlopen soms door compensatie goed te maskeren en hebben vaak “sociaal” gedrag aangeleerd voor standaardsituaties. Dit kan je makkelijk op het verkeerde been zetten. Daarom is van belang om wanneer mogelijk sprake is van autisme door te verwijzen naar een in autisme gespecialiseerde collega/psychiater of autismecentrum. Uit onderzoek is gebleken dat iemand met autisme meestal eerst een aantal ‘foute' diagnoses krijgt en dat minder uitgesproken gevallen van autisme door algemeen psychiaters meestal niet direct wordt herkend, met uitstel van passende zorg en verergering van de problemen tot gevolg (zie rapport Autismediagnostiek: eerder, sneller en beter). Door de diagnose krijgt de patiënt vaak meer zicht en vat op de problematiek die speelt. Iedere persoon met autisme heeft ontwikkelingsmogelijkheden, maar wel in zijn eigen tempo of volgorde. Eventuele ondersteuning en zorg is erop gericht om de kansen op een zo goed mogelijke ontwikkeling te bevorderen. 

Signalen dat sprake is van autisme

De ontwikkeling van kinderen met autisme verloopt anders dan het standaard ontwikkelingspatroon bij leeftijdsgenoten. Soms loopt een kind voor op andere kinderen qua denken, wat betreft de sociaal-emotionele ontwikkeling loopt een kind soms achter bij leeftijdsgenoten. Bij sommigen wordt pas op latere leeftijd de afwijkende ontwikkeling helder. Bij jongeren en volwassenen kan een afwijkende ontwikkeling blijken wanneer iemand niet mee kan komen in het dagelijks leven. 

Diagnose

Signalen van een afwijkende ontwikkeling en slecht kunnen omgaan met veranderingen kunnen wijzen op autisme, maar kunnen ook een andere oorzaak hebben. De conclusie dat sprake is van autisme kun je echter niet zo maar trekken. Diagnose omvat het in kaart brengen van sterke en zwakke kanten, het identificeren van risicofactoren en beschermende factoren en classificatie. Classificatie gebeurt momenteel nog vooral met DSM-IV(TR), komende jaren zal DSM-V meer gebruikt gaan worden. Volgens de DSM-V is alleen sprake van autisme als er sprake is van een (verwachte) functiebeperking. Om autisme vast te stellen is uitgebreide diagnostiek nodig. Verwijs bij een vermoeden dat sprake is van autisme de patiënt door naar een in autisme gespecialiseerde collega/psychiater of autismecentrum.

Wel of geen diagnose

Uit onderzoek blijkt dat de diagnose helpt om de eigen beperkingen en talenten te accepteren en er mee om te gaan. Als blijkt dat autisme de oorzaak is, kan dat aan betrokkenen een extra zorg geven omdat verwachtingen moeten worden bijgesteld. Tegelijkertijd is het vaak ook een opluchting dat er een verklaring is voor de onbegrepen problemen en misverstanden. Inzicht in eigen functioneren maakt het functioneren in de maatschappij vaak makkelijker. Door te snappen wat autisme is, wat het vraagt en brengt, kunnen mensen met autisme zich ontwikkelen in hun eigen tempo en volgorde. Wanneer zij zich ontwikkelen en hun eigen behoeften en talenten bespreekbaar maken kunnen zij optimaal participeren in de samenleving. De behoefte aan begeleiding varieert. In periodes van verandering, bijvoorbeeld bij de overgang van school of werk kan er meer begeleiding nodig zijn. Voor een deel van de doelgroep geldt dat zij zonder permanente ondersteuning en zorg niet kunnen functioneren. Hierover kunt u meer lezen in de folder Levensloopbegeleiding.

Wat kunt u doen?

  • Mensen met autisme houden meer nog dan mensen zonder autisme van duidelijkheid. Zorg bij een onderzoekje voor duidelijke uitleg vooraf en blijf steeds rustig vertellen wat de volgende stap gaat zijn. Neem wat meer tijd en rust dan je gewend bent.
  • Kom afspraken heel precies na of communiceer tijdig over veranderingen. 
  • Zorg zo veel mogelijk voor een vast aanspreekpunt voor patiënten. 
  • Mensen met autisme komen vaak pas met een (verdekte) hulpvraag als de nood hoog is. Neem hen serieus. Ook kunnen problemen acuter zijn en een ernstigere belasting vormen voor de psychische gezondheid dan bij mensen zonder autisme. Registreer in het afsprakensysteem dat sprake is van iemand met autisme en zorg dat deze voorrang heeft bij het maken van afspraken. 
  • Mensen met autisme hebben vaak veel ogenschijnlijk losstaande fysieke klachten of problemen op diverse levensgebieden. Probeer te ontdekken of autisme een verklaring kan bieden voor op het eerste oog niet samenhangend scala aan klachten en problemen en een algeheel gevoel van ‘anders zijn’.
  • Voor het stellen van de diagnose autisme is veel ervaring nodig. Wanneer niet dagelijks met autisme gewerkt wordt, is er een groot risico op zowel onder- als overdiagnostiek. Als u een vermoeden heeft dat het om autisme zou kunnen gaan, verwijs uw patiënt dan zo snel mogelijk door naar een in autisme gespecialiseerde psychiater of autismecentrum. 
  • Kinderen met autisme kunnen, door hun afwijkende ontwikkeling, een grote uitdaging vormen voor hun ouders. Empower ouders om hun kinderen in hun ontwikkeling te begeleiden en te stimuleren. Verwijs hen door naar opleidingen en coaches. Zij kunnen deze vinden op Wat vind ik. Dit is bijzonder goed voor het kind, maar bovendien ook voor de ouders. Zij krijgen hiermee de tools om de situatie in hun gezin weer aan te kunnen.
  • Mensen met autisme hebben vaak een vertraagde ontwikkeling in het aanvoelen van wat er met ze aan de hand is. Onderzoek heeft laten zien dat ze dokters over het algemeen erg waarderen, maar er niet aan toe komen een afspraak met ze te maken. Mensen met autisme vragen zich vaak af of het wel nodig is, en of ze wel met een ander samen mogen gaan. Neem het daarom zelf het initiatief ze minimaal een keer per jaar uit te nodigen voor een afspraak.
  • Stimuleer mensen met autisme zich te verdiepen in autisme en lotgenoten op te zoeken. Er is voor mensen met autisme en hun omgeving uitgebreide informatie beschikbaar op autismewegwijzer.nl. Daarnaast hebben ervaringsdeskundigen veel informatie over methoden, dienstverleners, boeken en apps samengevoegd en beoordeeld. Informatie hierover is beschikbaar via watvindik.nl.

Meer informatie